Náttúran yfir höfðum okkar
Dagur íslenskrar náttúru var í gær. Af því tilefni beinum við sjónum upp á við, því íslensk náttúra er ekki aðeins landið, jöklarnir, árnar og hafið. Hún er líka síbreytilegur himinninn yfir okkur.
Á alþjóðlegum degi skýjaunnenda, sem haldinn var 11. september, báðum við fólk um að senda okkur skýjamyndir. Dagurinn nefnist Cloud Appreciation Day á ensku og er haldinn annan föstudag í september ár hvert. Viðbrögðin létu ekki á sér standa og myndir bárust víða að af landinu. Sumar sýna sjaldgæf og litsterk ský, aðrar kunnugleg ský sem við sjáum nánast daglega án þess endilega að vita hvað þau heita.
Kristín Hermannsdóttir veðurfræðingur fór yfir myndirnar og greindi skýin. Úr varð fjölbreytt mynd af íslenskum himni, allt frá fíngerðum maríutásum og klósigum til þungra regnskýja og háreistra skúraklakka.
Skýin hjálpa okkur að lesa í veðrið
Ský myndast þegar rakt loft kólnar og vatnsgufan í því þéttist í örsmáa dropa eða ískristalla. Útlit þeirra, hæð og breytingar geta sagt veðurfræðingum ýmislegt um hreyfingar loftsins og veðrið sem er í vændum.
Ský eru flokkuð meðal annars eftir því hversu hátt þau eru á lofti. Klósigar, maríutásur og blika eru háský. Netjuský teljast til miðskýja en flákaský og þokuský eru lágský. Bólstraský og skúraský geta hins vegar vaxið mjög hátt upp í lofthjúpinn.
Hátt yfir höfðum okkar
Á nokkrum myndanna sjást fíngerð háský. Þau eru að mestu gerð úr ískristöllum og geta tekið á sig fjölbreytt form.
Klósigar mynda gjarnan ljósar rákir eða bönd hátt á himninum. Maríutása er hins vegar skýjabreiða úr litlum hnoðrum sem geta raðast í bönd eða mynstur. Þessi ský eru svo hátt yfir jörðu að hnoðrarnir virðast mun smærri en í netjuskýjum neðar í lofthjúpnum.
Á þessari mynd Elísabetar Pálmadóttur má sjá klósiga eða vatnsklær.
Mynd: Elísabet Pálmadóttir
Á myndinni hér að neðan sjáum við háský, fallegar vatnsklær eða klósiga og í fjarska til hægri er einnig maríutása.
María Lyck Filbert Theodórsdóttir
Klósigar mynda gjarnan ljósar rákir eða bönd hátt á himninum. Maríutása er hins vegar skýjabreiða úr litlum hnoðrum sem geta raðast í bönd eða mynstur. Þessi ský eru svo hátt yfir jörðu að hnoðrarnir virðast mun smærri en í netjuskýjum neðar í lofthjúpnum.
Á mynd Maríu frá Bessastaðatjörn má einnig sjá klósiga en blika er farin að dragast upp í fjarska.
Mynd: María Lyck Filbert Theodórsdóttir
Á myndinni sjáum við vatnsklær eða klósiga og í fjarska er blika að dragast upp á himininn.
Blika er þunn og nokkuð samfelld háskýjabreiða. Sólin sést oft í gegnum hana og stundum myndast rosabaugur þegar sólargeislarnir brotna í ískristöllum skýsins.
Á myndinni hér að neðan úr Steingrímsfirði sjáum við bliku og þegar sólin skín í gegnum hana getur myndast rosabaugur í kringum sólina eins og þessi mynd sýnir.
Mynd: Anna Lyck Filbert
Þegar fjöllin móta skýin
Margar myndanna sýna hvernig fjöll og loftstreymi vinna saman að því að móta skýin. Þegar loft streymir yfir fjalllendi getur myndast bylgjuhreyfing í því. Við réttar aðstæður verða þá til vindskafin netjuský sem minna stundum á linsur, stafla eða jafnvel fljúgandi diska.
„Þarna eru tvö vindskafin netjuský og sólin sýnir ýmsa liti regnbogans í því sem er lengra til hægri,“ segir Kristín um mynd Öldu Konráðsdóttur frá Reykjavík.
Alda tók myndina á sólríkum og hægum degi í byrjun ágúst.
„Falleg litbrigði í skýinu lengst til hægri skila sér ekki nógu vel, frá grænu yfir í bleikt, alveg dásamlegt,“ skrifaði Alda Konráðsdóttir með myndinni.
Mynd: Alda Konráðsdóttir
Vindskafin ský koma víða fyrir í myndasafninu, meðal annars á myndum frá Flúðum, Snæfellsnesi, Kjalarnesi og Reykjavíkurflugvelli. Lögun þeirra getur haldist nær óbreytt þótt loftið streymi stöðugt í gegnum þau.
Á mynd Bjarneyjar Einarsdóttur frá Neskaupstað má einnig sjá áhrif fjallanna á skýjafarið.
Mynd: Bjarney Einarsdóttir
Þarna er flákaský hægra megin á myndinni en á bak við það er þunn slæða af netjuskýjum sem mynda nokkurs konar öldur út frá fjallinu lengst til vinstri. Þetta er mjög fallegt dæmi um hvernig vindur og landslag móta skýin.
Skýjabotn eins og öldugangur
Önnur tegund bylgjuhreyfinga sést á mynd Hlyns Sveinssonar frá Borgarnesi. Hlynur var nýkominn í sund þegar hann leit upp og sá eitt magnaðasta skýjafar sem hann hafði séð.
„Ég fór beinustu leið upp úr til að mynda,“ skrifaði hann.
„Þetta sýnist mér vera flákaský með ólgandi og óstöðugan skýjabotn sem minnir helst á öldugang,“ segir Kristín.
Fyrirbærið nefnist asperitas. Nafnið vísar til hrjúfs og ólgandi yfirborðs og lýsir vel skýjabotninum, sem getur minnt á úfinn sjó séðan neðan frá.
Mynd: Hlynur Sveinsson
Svipað skýjafar sést á mynd Önnu Lyck Filbert frá Steingrímsfirði og á mynd Sigurðar Sigurðarsonar frá Skagaströnd hér að neðan.
Mynd: Anna Lyck Filbert
Mynd: Sigurður Sigurðarson
Frá litlum bólstrum til skúraklakka
Bólstraský eru meðal kunnuglegustu skýjanna. Þau birtast sem stakir hvítir hnoðrar eða bólstrar og eru algeng í góðviðri. Ef loftið er óstöðugt geta þau hins vegar vaxið hratt upp á við og þróast í háreist skúraský.
Hér má sjá lítið bólstraský eða flákaský stakt á himinum yfir Mosfellsbæ sem tekin var 18. maí 2025. Það má rifja upp blíðuna á þessum tíma en hitinn fór yfir 20 stig á suðvesturhorni landsins þennan dag.
Mynd: Auður Sigurðardóttir
„Ský af þessu tagi eru falleg svo lengi sem maður er ekki undir þeim,“ skrifaði Michael með myndinni, hér að neðan. Myndin sýnir skúraský og sjá má úrkomuna undir því.
Mynd: Michael Ross
Skúraský eru mjög háreist og geta náð frá lágskýjahæð upp til veðrahvarfa. Úr þeim geta fallið skúrir, snjóél eða haglél. Úrkomunni fylgir oft snarpur vindur og stundum þrumur og eldingar.
Anna Lyck Filbert tók þessa mynd af éljaskýi/skúraskýi á Kjalarnesi.
Drífa Skúladóttir sendi þessa mynd sem tekin er frá Hellissandi af bólstraskýi yfir Snæfellsjökli. Um þau má lesa frekar í fróðleikspistil Trausta Jónssonar um skúraský og bólstra.
Þegar sólin tekur þátt
Sum fyrirbærin á myndunum verða til þegar sólarljósið brotnar eða endurkastast í vatnsdropum eða ískristöllum. Þar á meðal eru regnbogar, rosabaugar og litbrigðin sem sjást stundum í skýjum.
Á mynd Hilmars Braga Bárðarsonar, sem tekin var við Reykjanesbraut á Strandarheiði, sést regnbogi með fláka- og skúraskýjum í kring. Á annarri mynd, sem Þórunn Björk Einarsdóttir tók á Vesturlandi, sést endi regnboga við dökk ský.
Mynd: Hilmar Bragi Bárðarson
Mynd: Þórunn Björk Einarsdóttir
Á mynd Andrásar Maczó litar sólin skýin yfir Reykjavíkurflugvelli rauð og bleik. Þar sjást vindskafin netjuský, Altocumulus lenticularis, og ofar í himninum klósigar, Cirrostratus. Nánar má lesa um vindskafin netjuský á vef Veðurstofunnar.
Mynd: András Maczó. Við Reykjavíkurflugvöll í nóvember 2023.
Glitský í vetrarrökkrinu
Glitskýin á myndum Elísabetar Pálmadóttur, Margrétar K. Jónsdóttur og Katarinu Koty Srsenovu myndast mun hærra í lofthjúpnum en venjuleg veðurský, oft í 15 til 30 kílómetra hæð. Þau sjást helst að vetrarlagi við sólarupprás eða sólarlag, þegar þau eru enn böðuð sólskini þótt orðið sé dimmt við jörð.
Mynd: Elísabet Pálmadóttir
Mynd: Margrét K. Jónsdóttir
Mynd: Katarina Koty Srsenova
Sama skýjagerð getur tekið á sig ólíkar myndir
Myndirnar sýna vel að það er ekki alltaf einfalt að þekkja ský. Birta, sjónarhorn, landslag og þróun veðursins hafa öll áhrif á það hvernig þau líta út. Sama skýjagerð getur verið ljós og fíngerð á einum degi en dökk og ógnandi á öðrum.
Stundum eru margar gerðir skýja á himninum samtímis. Á mynd Guðmundu Guðmundsdóttur sem tekin var á aðfangadag 2018 frá Hlíðarbergi í Hornafirði sjást til dæmis bæði lágský og háský.
Skýin eru líklega blanda af bólstraskýjum og flákaskýjum en í fjarska má sjá háský, klósiga eða bliku.
Mynd: Guðmunda Guðmundsdóttir
Á mynd Guðnýjar Jakobsdóttur frá Snæfellsnesi liggja flákaský og þokuský á fjöllunum en ofar sést blika eða þunn slæða af maríutásum.
Mynd: Guðný Jakobsdóttir
Á mynd Þórunnar Óskar Marinósdóttur frá Seltjarnarnesi sést enn ein gerð netjuskýja: Altocumulus perlucidus, eða netjuský með götum.
Mynd: Þórunn Ósk Marínósdóttir
Stundum borgar sig að líta upp
Þegar við lærum að þekkja helstu skýjagerðir verður auðveldara að taka eftir breytingum á himninum og lesa í það sem þar er að gerast. En fyrst og fremst minna myndirnar okkur á að stundum borgar sig einfaldlega að líta upp.
Við þökkum öllum sem sendu okkur myndir og Kristínu Hermannsdóttur fyrir að hjálpa okkur að átta okkur á því sem fyrir augu bar.
